Koźmin. Wieś z historią sięgającą kilku stuleci
Koźmin w gminie Brudzew to miejscowość o bogatej historii, której dzieje sięgają co najmniej XVI wieku. Przez stulecia zmieniały się granice administracyjne, właściciele ziemscy i charakter wsi, ale Koźmin niezmiennie pozostawał ważnym punktem na mapie regionu.
Nazwa miejscowości ma charakter dzierżawczy i najprawdopodobniej wywodzi się od nazwy osobowej „Kozieł” lub od słowa „koza”. Oznaczałaby więc miejsce należące do osoby o takim przydomku albo teren związany z hodowlą kóz.
Ślady Koźmina w dawnych księgach
Najstarsze odnalezione wzmianki o Koźminie pochodzą z XVI-wiecznych ksiąg grodzkich i ziemskich. W kolejnych latach wieś wielokrotnie zmieniała właścicieli. Wśród rodów związanych z Koźminem byli m.in. Russoccy, Radolińscy, Skrzetuscy czy Łętkowscy.
W dokumentach pojawiają się informacje o sprzedaży majątków, zastawach oraz dzierżawach liczonych w tysiącach dukatów. Historycy przypuszczają także, że właśnie w Koźminie mógł urodzić się błogosławiony Bogumił, którego sarkofag znajduje się dziś w bazylice w Uniejowie.
Wieś rosła wraz z mieszkańcami
W XIX wieku Koźmin był prywatną wsią w powiecie kolskim. Według danych z 1827 roku mieszkało tam 195 osób w 18 domach. Kilkadziesiąt lat później liczba mieszkańców wzrosła do 246, a miejscowy folwark obejmował ponad 300 hektarów ziemi.
W źródłach historycznych można znaleźć informacje o rozwiniętym gospodarstwie rolnym, płodozmianie dziewięciopolowym oraz pokładach torfu. Na początku XX wieku działała tam także jednoklasowa szkoła elementarna z rosyjskim językiem nauczania.
Szkoła, straż i zmiany administracyjne
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w Koźminie uruchomiono szkołę z polskim językiem nauczania. Początki miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej sięgają 1923 roku. Jednostkę utworzono wspólnie z mieszkańcami Dąbrowy, a kilka lat później powstała remiza.
Przed wojną Koźmin należał jeszcze do województwa łódzkiego i powiatu kolskiego. Dopiero w 1939 roku miejscowość została włączona do gminy Brudzew i powiatu tureckiego.
Po wojnie wieś ponownie przechodziła zmiany administracyjne. W 1951 roku oddano do użytku nowy budynek szkoły podstawowej, a w 1973 roku uruchomiono remizę OSP.
Odkrywka zmieniła krajobraz
Duży wpływ na historię miejscowości miała działalność Kopalni Węgla Brunatnego Adamów. W 1988 roku na teren Koźmina weszła odkrywka, a pierwszy węgiel wydobyto w 1991 roku. Eksploatację zakończono w czerwcu 2016 roku.
Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku Koźmin liczył 237 mieszkańców i stanowił około 4 proc. ludności gminy Brudzew.
Artykuł opracowano na podstawie materiału historycznego autorstwa Andrzeja R. Tyczyno – wiceprezesa Stowarzyszenia im. ks. Romana Kmiecika, opublikowanego na profilu społecznościowym stowarzyszenia.
